چرا باید از تهران تاریخی حفاظت کنیم؟

مهندس فرزاد رستمی فر

تهران در سابقه پایتختی خود که عددی اندک بیش از دویست سال است ، افت و خیزهای بسیار زیادی را پشت سر گذاشته و شاید به بتوان ادعا کرد که با ترسیم نمودار این تغییرات تصویر واضحی از تاریخ این دوران خصوصأ دوره معاصر بدست آید. تصویری که نقاط عطف آن با تحولات بسیار مهم بین المللی منطبق بوده و از این دیدگاه نظریه ای اعتبار می یابد با این مضمون که تهران پایتخت ، از همان ابتدا نه پایتختی صرفأ برای مصرف داخلی که پایگاهی برای تعاملات و نقش آفرینی در مقیاس بین المللی طرح اندازی شده است. با خیزش موج تجددخواهی و تحول طلبی در دوران پهلوی اول، یعنی همان زمان که سرتیپ تندخوی قشون قزاق، کریم آقاخان بوذرجمهری مأموریت می یابد تا دروازه های این شهر را به سوی دنیای پرجاذبه غرب بازگشاید و در این مسیر از تخریب آثاری از دوران پیشین نظیر دروازه های قدیم تهران نیز صرف نظر نمی نماید تا به امروز، مسیر بسیار پرپیچ و خمی طی شده است. اما در این مسیر همواره روال ثابتی وجود داشته است. تنها روال ثابت و معیوبی که بی هیچ کم و کاست تا به امروز تکرار شده است و آن این بوده است که همواره هر قدرت نوظهور سنگ بنای مفروض قدرت خود را بر جای سنگ پله دوران بیش از خویش بنا نهاده و این بوده است که تخریب تاریخ زدائی همواره پیش نیاز توسعه ، خاصه از نوع ناپایدار آن گردیده است. در این فرایند کمتر اثری توفیق حیات و راهیابی به دوران پس از خود را داشته و بناهای دوران سنت قربانی پیشامدرن و پیشامدرن قربانی مدرن و مدرن قربانی پسامدرن گردیده و سست و لرزان بوده است همیشه پایه زیرساخت های توسعه در این شهر. مشروطه خواهان در بهارستان قیام می کنند و پیروز می شوند اما در میدان توپخانه سیاست و نظام به جای مانده پس از آن تخریب چی هر دو.

حدفاصل سال های 1308 تا 1312 با گرته برداری از معماری قدیم با سبک پالادین میدان در محل باغات قاجاری میرزا حسن مستوفی الممالک که دیگر در آن روزگار چهارراه حسن آباد شده بود توسط قلیچ باقلیان طرح اندازی می شود که تا مدت ها به نام هشت گنبد در خاطره ها می ماند.

پس از پایان یک دهه سکوت مرگبار بعد از کودتای 28 مرداد سال 1332 معماری مدرنیست، به نام فروغی در سال 1342 طرحی در میدان حسن آباد

برای بانک ملی در می اندازد که به واسطه آن یک گنبد و هفت دهنه از بدنه جنوب شرقی میدان تخریب و ساختمان مدرن جدیدی برای بانک ملی بنا می گردد که تا به امروز وجود دارد. حکومت وقت حضور مجسمه ملک المتکلمین ، سردار مشروطه را در میدان برنمی تابد و آن را به پارک شهر منتقل می کند. میدان دیگر هشت گنبد ندارد و تا سال ها دیگر نخواهد داشت.

پس از انقلاب و پایان جنگ و فروکش کردن موج مهاجرت از شهرهای مرزی درگیر جنگ به تهران، تهران دیگرباره به تهران شدن می اندیشد و در نخستین گام می خواهد که خوانا باشد. شهرداری تهران برای ساماندهی میدان سفارشی می دهد که به واسطه آن در کوتاه مدت حضور سواره در آن تقلیل یافته و ورودی های ایستگاه مترو از بدنه های تاریخی فاصله می گیرند و در دراز مدت قرار است زندگی شبانه به میدان آمده و زندگی از دست رفته را احیاء نماید.

طرح حاوی یک پیام است: همزیستی زندگی جدید با کالبد قدیم.

در سال گذشته باتوجه به عدم تکمیل فرایند احیاء و نجات بخش بدنه شمال غربی میدان در مجاورت ایستگاه آتش نشانی دچار حریق شده و آسیبی بیشتر از قبل به میدان داده می شود. این اتفاق هم حاوی یک پیام بود:

حفاظت از بناهای تاریخی ضروری و انکارناپذیر است برای تهران ماندن تهران وگرنه آتش کاسبکاری ملاحظه ای به فرزندانمان نخواهد کرد.

نصب پلاک ” میزان معماری ” بر روی آثار فاخر و با کیفیت معماری و شهرسازی معاصر ایران

رویداد میزان معماری، رویکردی نو در معماری و شهرسازی معاصر کشور است که برای اولین بار توسط فصلنامه معماری و ساختمان با سابقه 18 سال نشر در حوزه معماری و شهرسازی، برگزاری 12 دوره جایزه معماری و معماری داخلی ایران و 9 دوره تقدیر از معمار معاصر ایران و حمایت ارگان های مهم و تاثیرگذار حوزه معماری و شهرسازی، ویژه کارفرمایان و سازندگان برگزار می گردد.

روند معماری و شهرسازی معاصر ایران، در چند دهه اخیر، ایجاب می کرد تا با بررسی، تحلیل و ارزیابی آن، رویدادی با نام میزان معماری در گستره ملی و به صورت سالانه برگزار گردد. میزان معماری با بررسی و ارزیابی ابنیه احداث شده از سوی کارفرمایان و سازندگان، توسط هیئت داوری از کارشناسان معماری و شهرسازی، اقدام به درجه بندی و نصب پلاک میزان معماری بر روی ابنیه و معرفی آن در سطح جامعه خواهد داشت.

بر این باوریم که کارفرما (سازنده حرفه ای ـ کارفرمای شخصی) نقش مهمی در شکل گیری یک پروژه موفق دارد که در این سالها از ایشان غفلت شده و تنها نقش طراحان مورد توجه واقع شده است.

انتخاب درست طراح، برنامه ریزی و تبیین صحیح صورت مساله پروژه و درنظر گرفتن کیفیت فضاها در کنار توجه به مسایل کمی، از عوامل ایجاد یک پروژه موفق است.

هدف این رویداد، شناسایی و تقدیر از کارفرمایان و سازندگان تاثیر گذار در حوزه معماری و شهرسازی معاصر ایران است.

این رویداد برای اولین بار در کشور، در پاییز 98 و با اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، منتشر شد.

در این رویداد رویکردهایی را جهت ارتقاء سطح کیفی معماری و شهرسازی کشور دنبال می کنیم که بعضی از آنها عبارتند از: تاثیر کارفرمایان در شکل گیری پروژه های شاخص( تحلیلی بر عملکرد گروه های سازنده و فعال در پروژه )، تاثیر پروژه بر سیما و منظر شهری، تاثیر پروژه ها بر جامعه شناسی ایران، راهبرد طراحی و رابطه آن با ساختار جامعه، تاثیر متقابل سبک زندگی، فرهنگ و اجتماع بر معماری، نقش فرآورده های ساختمانی در نظام ساخت، بررسی سیر روند معماری و شهرسازی معاصر ایران.

همچنین برای اولین بار، گروه های شرکت کننده در این رویداد در حوزه های معماری (مسکونی، اداری، تجاری، عمومی) و شهرسازی ( منظرشهری، طراحی شهری) خواهند بود که در این رویداد، آثار راه یافته با حضور و بررسی کارشناسان و خبرگان حوزه معماری و شهرسازی کشور مورد ارزیابی و قضاوت قرار خواهند گرفت.

یکی دیگر از اهداف این رویداد، شناسایی و معرفی آثار فاخر معماری و شهرسازی معاصر ایران، به شهروندان می باشد. بدین جهت رویداد میزان معماری، با اهداء پلاک میزان معماری و نصب نشان آن بر آثار منتخب، اقدام به طراحی این پلاک کرده است که این نشان از نماد سرو ایرانی بوده که به صورت دست ساز با کاشی و خشت مخصوص، طراحی و ساخته شده و از آثار بی بدیل صنایع دستی ایران می باشد.

آثار منتخب در یکی از چهار دسته برجسته، نوآور، پایدار و بوم گرا و در سه درجه ستاره دار طلایی، نقره ای و برنزی، بر طبق نظر هیئت داوران، دسته بندی و معرفی خواهند شد.

هر یک از این آثار دارای شناسنامه بوده که به تایید فصلنامه معماری و ساختمان برای آثار تهیه و درج خواهد شد.

نصب پلاک ” میزان معماری ” بر روی آثار فاخر و با کیفیت معماری و شهرسازی معاصر ایران، موجب شناسایی و معرفی این آثار فاخر به شهروندان و همچنین ترغیب کارفرمایان و سازندگان در طراحی و ساخت آثار با کیفیت معماری و شهرسازی خواهد شد و به گونه ای موجب افزایش کیفیت روند سیر معماری و شهرسازی معاصر ایران خواهد بود.

از دیگر ویژگی های این رویداد، مشارکت و حمایت ارگان های ذی ربط در حوزه معماری و شهرسازی می باشد، که از این بین به وزارت راه و ساختمان، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، سازمان نظام مهندسی، شهرداری تهران و … می توان اشاره داشت.

از دیگر ویژگی های مطرح در این رویداد، حضور کارشناسان و اندیش مندان خبره در حوزه معماری و شهرسازی، متشکل از اساتید و اعضای هئیت علمی دانشگاه ها، حرفه مندان، پیشکسوتان و فعالان اجرایی این حوزه می باشد که به نوبه خود هیئت داوری بی نظیری در این رویداد می باشد.

ثبت نام و شرکت در این رویداد هزینه ای برای شرکت کنندگان در بر نخواهد داشت و پروژه های ساخته شده و حتی پروژه های درحال ساخت ( با رعایت معیار های لازم ) می توانند در این رویداد شرکت کنند و از ویژگی های این رویداد، دبیرخانه دائمی آن می باشد که به صورت مستمر و سالانه آماده دریافت این آثار می باشد. لازم به ذکر است، آثار برجسته این رویداد به صورت سالانه در مراسمی معرفی و به کارفرمایان و سازندگان آن آثار نشان و تندیس میزان معماری اهداء خواهد شد.

لازم به ذکر است این رویداد با مشارکت کلوپ معماران و سازندگان به مدیریت اجرایی آقای جلال حسن خانی ،معمار پژوهشگر و تحلیلگر صنعت ساختمان برگزار خواهد شد.

همچنین لازم است جهت کسب اطلاعات بیشتر به سایت فصلنامه معماری و ساختمان به آدرس www.memary.net مراجعه شود.

در پایان امیدواریم، این نگاه نو در معماری و شهرسازی معاصر ایران، موجبات توجه و ارتقاء کیفی معماری و شهرسازی کشور باشد.